นักออกแบบระบบการเรียนการสอน (Instructional System Designer) ค่อนข้างจะเป็นชื่อที่ไม่มีใครเรียกขานในสังคมการศึกษาของไทยคำว่า นักออกแบบการสอนหรือนักออกแบบระบบการเรียนการสอนจึงไม่เป็นที่รู้จัก ขณะที่ในต่างประเทศการพัฒนาระบบการเรียนการสอนจะพึ่งพานักออกแบบระบบการเรียนการสอน เพราะเชื่อว่าการเรียนการสอนที่มีการวางแผนและดำเนินการอย่างเป็นขั้นตอนเป็นระบบย่อมจะส่งผลต่อประสิทธิภาพการเรียนการสอน โดยเฉพาะนักออกแบบระบบการเรียนการสอนยุคใหม่ ที่จะต้องนำเทคโนโลยีหลากหลายเข้ามาใช้ในการเรียนการสอน ซึ่งต้องเปลี่ยนแปลงจากการสอนในแบบเดิมเข้ามาสู่การเรียนการสอนผ่านเว็บ (Osciak and Milheim, 2001)

             การพัฒนาการเรียนการสอนผ่านเว็บจึงต้องมีการออกแบบและวางแผนการดำเนินการอย่างเป็นระบบเพื่อให้เชื่อมั่นได้ว่ารูปแบบการเรียนการสอนที่ใช้จะมีประสิทธิภาพ แน่นอนที่การออกแบบการเรียนการสอนผ่านเว็บจะต้องใช้นักออกแบบระบบการเรียนการสอนเข้ามาช่วย และทำให้การเรียนผ่านเว็บสอดคล้องกับแนวโน้มของการศึกษาในปัจจุบัน ที่มุ่งให้ผู้เรียนเป็นศูนย์ของการเรียนรู้มากกว่าครูเป็นศูนย์กลาง และปรับเปลี่ยนวิธีการเรียนจากชั้นเรียนมาเป็นการเรียนรู้ผ่านเว็บ ซึ่งเป็นประสบการณ์ที่ผู้เรียนไม่เคยชิน ทำให้ต้องปรับเปลี่ยนหลายสิ่งหลายอย่างในแบบที่ผู้เรียนเคยทำในชั้นเรียนเป็นการหาประสบการณ์การเรียนรู้ผ่านเว็บ (Petrides, 2002) การออกแบบและพัฒนาการเรียนการสอนผ่านเว็บจึงมีลักษณะพิเศษที่แตกต่างจากการเรียนรู้ตามปกติโดยทั่วไป นักออกแบบการเรียนการสอนผ่านเว็บก็ต้องมีความรู้ความเข้าใจ และมีคุณสมบัติพื้นฐานที่เกี่ยวข้องกับการเรียนรู้ผ่านเว็บ

             แต่สิ่งที่เป็นความสามารถขั้นพื้นฐานสำหรับผู้ออกแบบระบบการเรียนการสอนผ่านเว็บ นั่นคือความสามารถของการใช้โปรแกรมในการสร้างเว็บ กลายเป็นสิ่งจำเป็นสำหรับนักออกแบบระบบการเรียนการสอนที่ประสงค์จะพัฒนาเว็บ แม้ว่าผู้ออกแบบจะมีความเข้าใจและเรียนรู้หลักการของการออกแบบระบบการเรียนการสอน มีประสบการณ์หรือเข้าใจเทคนิค ทฤษฎีและหลักการเรียนรู้ได้เป็นอย่างดีก็ตาม แต่ถ้าขาดความสามารถพื้นฐานของการสร้างเว็บด้วยเครื่องมือในการสร้างเว็บ นั่นคือโปรแกรมสำหรับสร้างเว็บเช่น Microsoft Frontpage, Macromedia Dreamweaver, Namo Web Editor
Net Objects Homesite ฯลฯ หรือโปรแกรมสำเร็จรูปตัวใดตัวหนึ่ง ก็เป็นเรื่องยากที่จะเข้าใจถึงธรรมชาติของเว็บได้ และที่สำคัญที่สุดคือ ความรู้ความสามารถในการใช้งานระบบอินเทอร์เน็ตที่ไม่ใช่เพียงการเข้าเว็บไซต์ได้เท่านั้น แต่จะต้องรู้จักและเข้าใจถึงเครื่องมือและวิธีการต่าง ๆ ของระบบอินเทอร์เน็ตได้เป็นอย่างดีอีกด้วย

             ความสามารถพื้นฐานสำหรับผู้พัฒนาการเรียนการสอนผ่านเว็บ ถ้าจะพิจารณาในฐานะนักศึกษาก็จะพบว่า ความสามารถที่ควรจะมีหลัก ๆ 5 ด้าน (Byun, 2000) นั่นคือ การวิเคราะห์ การออกแบบการสอน การพัฒนา การนำไปใช้ และการประเมินผล ซึ่งมีแนวคิดตามทฤษฎีของการออกแบบระบบการสอน แต่ทักษะสำคัญที่พบว่าจำเป็นต้องมีมากขึ้นไปอีกก็คือ ทักษะทางด้านของคอมพิวเตอร์ ซึ่งจำเป็นที่ผู้ออกแบบและพัฒนาจะต้องมีมากพอสำหรับการสร้างหรือออกแบบ อย่างน้อยภาษาแม่ที่เป็นภาษาหลักอย่าง HTML ก็ต้องมีพื้นฐานบ้างพอสมควร (Lynch and Horton, 1997) แม้ว่าความเป็นจริงผู้ออกแบบพัฒนาไม่จำเป็นต้องเป็นที่เขียนโปรแกรมหรือสร้างเว็บด้วยตนเอง แต่ก็จำเป็นที่จะต้องรู้ถึงเทคนิคการสร้างและเทคนิคสำคัญ ๆ ต่าง เพื่อจะได้เข้าใจถึงกระบวนการทุกขั้นตอนของการออกแบบเว็บอย่างถ่องแท้

             การออกแบบเว็บมีข้อแนะนำที่จำเป็นจะต้องปฏิบัติหลายประการ ซึ่งเป็นเรื่องพื้นที่ต้องมีตัวของผู้ออกแบบเว็บ เช่นเดียวกับความสามารถพื้นฐานที่แบ่งได้เป็นข้อ ๆ ได้แก่

             1. ด้านการใช้งานอินเทอร์เน็ต คงเป็นไปไม่ได้เลยที่ผู้ออกแบบเว็บจะไม่เข้าใจการทำงาน
ของระบบอินเทอร์เน็ต แต่ถ้าท่านใช้อินเทอร์เน็ตน้อยมาก และไม่เข้าใจเทคนิคพื้นฐานทั่ว ๆ ไปของอินเทอร์เน็ตอย่างดีพอ ย่อมส่งผลต่อการออกแบบ เช่น ความรู้และการใช้งานบราวเซอร์ ซึ่งเป็นโปรแกรมสำหรับแสดงผลเว็บ ต้องเข้าใจเงื่อนไขการแสดงผลและข้อจำกัดบางประการของบราวเซอร์ที่อาจจะไม่แสดงผลในบางเรื่องเช่น บราวเซอร์ไม่สนับสนุนเทคนิคพิเศษ เป็นต้น
             2. ด้านความสามารถทั่วไป เป็นความสามารถที่ผู้ออกแบบจะต้องรู้และมีความชำนาญ
เพียงพอในด้านของการใช้งานคอมพิวเตอร์เบื้องต้น เทคนิคพื้นฐานและการทำงานทั่วไปของโปรแกรมคอมพิวเตอร์เช่น การคัดลอก การแทรกรูปภาพ การเลือกสี และตัวอักษร เป็นสิ่งที่ผู้ออกแบบและพัฒนาเว็บจะต้องคล่องแคล่วและชำนาญเพียงพอ
             3. ด้านการติดตั้งเว็บไซต์ ผู้พัฒนาและออกแบบเว็บเพื่อการศึกษาถ้าไม่เข้าใจการติด
ตั้งเว็บไซต์ก็จะส่งผลต่อการกำหนดวิธีเชื่อมโยง ส่งผลต่อการออกแบบเพราะอาจจะไม่เข้าใจวิธีกำหนดรูปแบบ หรือออกแบบไปแล้วไม่สามารถกระทำได้ เนื่องจากขาดความเข้าใจของสภาพเว็บจริงเมื่อติดตั้งในเซิฟร์เวอร์กับเว็บที่สร้างในเครื่อง
             4. ด้านการติดตั้งองค์ประกอบเว็บ การสร้างเว็บไม่ใช่มีเพียงโฮมเพจหรือเว็บเพจ เพียง
อย่างเดียว แต่ยังประกอบไปด้วยเครื่องมือต่าง ๆ ที่จำเป็นสำหรับการเรียนการสอนผ่านเว็บเช่น กระดานข่าว ห้องสนทนา เครื่องมือสืบค้น สมุดเยี่ยม กระทู้ เว็บโพล ฯลฯ จึงจะทำให้เว็บมีเครื่องมือสำหรับเรียนรู้หลากหลาย
             5. ด้านการออกแบบเว็บไซต์ การสร้างเว็บในรูปแบบของสื่อการสอนจำเป็นต้องอาศัย
ความรู้พื้นฐานในการออกแบบทั่ว ๆ ไป เช่น การออกแบบตัวอักษร การเลือกสี การเลือกรูปภาพ ฯลฯ เพื่อให้เว็บน่าสนใจชวนให้ผู้ใช้ติดตาม
             6. ด้านการกำหนดคุณสมบัติเว็บและผู้รับผิดชอบ การนำเสนอและเผยแพร่ผลงานในรูป
แบบของการออนไลน์เป็นการนำเสนอสู่สาธารณะ จำเป็นที่ผู้ออกแบบจะต้องรับผิดชอบต่อข้อมูลและผู้ใช้สามารถติดต่อ สอบถามรายละเอียด รวมทั้งผู้ชมสามารถเข้าชมเว็บไซต์ได้โดยไม่เกิดข้อขัดข้อง จำเป็นต้องกำหนดคุณสมบัติทางด้านโปรแกรมให้กับเว็บและแสดงผู้รับผิดชอบของเว็บ
             7. ด้านการเชื่อมโยง เทคนิคในโปรแกรมสำหรับการสร้างเว็บจะวิธีการเชื่อมโยงหลาย
รูปแบบแตกต่างกันไป เรียกชื่อของเทคนิคการเชื่อมโยงแตกต่างกันไป แต่ความจริงมีวิธีการที่เหมือน ๆ กัน เช่น การใช้ Hyperlink การเชื่อมโยงด้วยภาพ การเชื่อมโยงด้วยปุ่ม การเชื่อมแบบ Hotspot ฯลฯ
             8. ด้านเทคนิคพิเศษ เป็นตัวบ่งบอกความสามารถของผู้ออกแบบและพัฒนาเว็บ เนื่องจาก
เป็นสิ่งที่ต้องเพิ่มเติมขึ้นในเว็บ จากเว็บเพจธรรมดาให้เว็บมีชีวิตชีวา เคลื่อนไหวและโต้ตอบกับผู้ใช้ได้ตามสมควร ไม่จำเป็นจะต้องมีเทคนิคลึกล้ำเขียนด้วยโปรแกรมที่ยุ่งยากและซับซ้อน เทคนิคพิเศษเพียงเป็นตัวช่วยเสริมความน่าสนใจของเว็บไม่ให้แข็งทื่อไร้ชีวิตชีวา ซึ่งผู้ออกแบบและพัฒนาเว็บเพื่อการศึกษาควรจะมีความรู้พื้นฐานด้านนี้บ้าง

             ความรู้ความสามารถพื้นฐานที่กล่าวมาทั้งหมด ไม่ใช่พื้นฐานทั้งหมดที่ต้องมีของนักออกแบบระบบการเรียนการสอนผ่านเว็บ แต่เป็นพื้นฐานเฉพาะการทำงานกับโปรแกรมสำเร็จรูปหรือโปรแกรมสำหรับการออกแบบเว็บที่มีอยู่มากมาย พื้นฐานด้านอื่น ๆ เช่น การวิเคราะห์ การออกแบบ การพัฒนา การนำไปใช้ และการประเมินเว็บ ยังไม่ได้ลงไปในรายละเอียดให้ลึกลงไปมากนัก เพราะนั่นคือกระบวนการขั้นสูงขึ้นไปอีก สำหรับผู้ต้องการพัฒนาและออกแบบการเรียนการสอนผ่านเว็บอย่างมีประสิทธิภาพ แต่ตราบใดที่ความสามารถพื้นฐานธรรมดายังไม่สามารถกระทำได้อย่างสมบูรณ์ครบถ้วน การพัฒนาการเรียนการสอนผ่านเว็บก็ยังคงมีข้อขัดข้องและไม่สามารถพัฒนาได้อย่างที่ผู้ออกแบบต้องการ

             ดังนั้นนักการศึกษาท่านได้ต้องการก้าวเข้าสู่นักออกแบบระบบการเรียนการสอนผ่านเว็บ ในขั้นของผู้เชี่ยวชาญ ก็โปรดตรวจสอบและประเมินตนเองได้จากแบบประเมินตนเอง ความสามารถขั้นต้นของผู้พัฒนาการเรียนการสอนผ่านเว็บ ที่ใช้สำหรับการประเมินตามสภาพความเป็นจริงเมื่อมีการอบรมการสร้างสื่อการเรียนการสอนผ่านเว็บ ซึ่งจะช่วยให้ทุกท่านได้ประเมินและคาดการณ์ความสามารถของตนเองได้ตามสมควร อันจะช่วยให้ท่านได้ทราบถึงความสามารถตนเองในการจะก้าวไปสู่นักออกแบบและพัฒนาระบบการเรียนการสอนผ่านเว็บในระดับมืออาชีพต่อไป

แบบประเมินตนเอง ความสามารถขั้นต้นของผู้พัฒนาการเรียนการสอนผ่านเว็บ

คำชี้แจง

             แบบประเมินตนเอง ความสามารถขั้นต้นของผู้พัฒนาการเรียนการสอนผ่านเว็บ เป็นแบบประเมินตามสภาพความเป็นจริง เพื่อประเมินความรู้ความเข้าใจและความสามารถในการใช้โปรแกรมสำหรับการสร้างเว็บ 8 ด้านคือ

             1. ด้านการใช้งานอินเทอร์เน็ต
             2. ด้านความสามารถทั่วไป
             3. ด้านการติดตั้งเว็บไซต์
             4. ด้านการติดตั้งองค์ประกอบเว็บ
             5. ด้านการออกแบบเว็บไซต์
             6. ด้านการกำหนดคุณสมบัติเว็บและผู้รับผิดชอบ
             7. ด้านการเชื่อมโยง
             8. ด้านเทคนิคพิเศษ

             การประเมินระดับความสามารถตามสภาพความเป็นจริงของผู้เข้ารับการอบรม มีดังต่อไปนี้
             
             ระดับ 4              หมายความว่า              ดีมาก
             ระดับ 3              หมายความว่า              ดี
             ระดับ 2              หมายความว่า              พอใช้
             ระดับ 1              หมายความว่า              น้อย
             ระดับ 0              หมายความว่า              ไม่มี

รายการอ้างอิง

Byun, Hoseung. Identifying job types and competencies for instructional technologists : A five-year analysis. Doctoral Dissertation. Indiana
             University, 2000. Dissertation Abstracts International. 61,11 (May 2001) : 4346.
Lynch, P.J. and Horton, S. Web Style Guide : Basic Design Principles for Creating Web Sites. 1997.
             http://info.med.yale.edu/caim/manual/contents.html
Osciak, S.Y. and Milheim, W.D. Multiple Intelligences and The Design of Web-Based Instruction. International Journal of Instructional Media.
             28(4) : 355-361 ; 2001.
Petrides, L.A. Web-Based Technologies for Distributed (or Distance) Learning : Creating Learning-Centered Educational Experiences in
             The Higher Education Classroom. International Journal of Instructional Media. 29(1) : 69-77 ; 2002.

เกี่ยวกับผู้เขียน
ดร.ปรัชญนันท์ นิลสุข (ค.ด.เทคโนโลยีและสื่อสารการศึกษา)
หัวหน้าคณะครุศาสตร์อุตสาหกรรม วิทยาลัยเทคนิคสมุทรสงคราม
Email :prachyanun@hotmail.com
Homepage : http://members.fortunecity.com/prachyanun

Best viewed with Microsoft Internet Explorer 5 or higher with 800x600 screen resolution
copyright(C) 2000-2001  by Prachyanun Nilsook : comments to : email  prachyanun@hotmail.com
ICQ 110759076
Last update(ปรับปรุงครั้งล่าสุด) :  04 April, 2005 00:26:22
เว็บมาสเตอร์  ดร.ปรัชญนันท์  นิลสุข